Kukurydza
Kategoria: Jedzenie
Uprawiana szeroko na cele spożywcze, jest (obok pszenicy, soi i ryżu) jedną z czterech głównych roślin uprawnych na świecie.Pochodzenie botaniczne kukurydzy nie zostało do końca ustalone, uważa się, że pochodzi ona od dzikich form tak zwanej trawy Teozinte, występującej powszechnie w Ameryce Środkowej i Południowej. Wiadomo z całą pewnością, że uprawą kukurydzy zajmowały się plemiona Majów i Inków na wiele tysięcy lat przed przybyciem na ich ziemię Hiszpańskich konkwistadorów. W tym czasie kukurydza ulegała powolnej ewolucji, aż osiągnęła dzisiejszą formę, w pełni uzależnioną od człowieka. Pozostawiona sama sobie kukurydza nie przetrwałaby jednego sezonu, z racji tego, że dobrze wykształcone, grube liście okrywowe kolby uniemożliwiają osypanie się ziaren, a tym samym wykiełkowanie nowych roślin.Jako jedyna spośród zbóż, kukurydza wytwarza tylko jedno źdźbło podczas krzewienia, puste w środku. Jako jedyna też wytwarza osobno kwiatostan męski (wiechę na szczycie rośliny) oraz kwiatostan żeński (kolbę w zagłębieniach liści). Fakt ten jest dużym ułatwieniem w hodowli nowych odmian, gdy unika się samozapylenia poprzez kastrację, czyli mechaniczne usunięcie wiech, zanim zaczną one pylić. Jest zbożem, u którego kwiatostanem jest wiecha, a nie źdźbło, jak u innych gatunków uprawianych w Polsce.Forma uprawna owsa: owies siewny (Avena sativa) to jedna z wielu odmian botanicznych, obecnych w rodzaju Avena. Większość pozostałych form to głównie chwasty lub formy dzikie, nie mające znaczenia gospodarczego, albo też odmiany wieloletnie, będące trawami łąkowymi i nie należącymi do zbóż. Jednym z utrapień hodowli owsa jest fakt, że zboże to bardzo łatwo krzyżuje się z dzikimi i nieuprawnymi formami, dając mieszańce o niskiej wartości gospodarczej. Stąd też niezwykle istotna jest chemiczna ochrona pól, gdzie za pomocą herbicydów eliminuje się chwasty takie jak owies głuchy (Avena fatua). W szczególności istotne jest to na plantacjach nasiennych kwalifikowanych odmian owsa, gdzie wystąpienie jednej rośliny owsa głuchego na plantacji może zadecydować o jej całkowitej nieprzydatności.Kwiatostanem u owsa jest (w odróżnieniu od innych zbóż, gdzie występował kłos) luźna wiecha, której budowa i sposób ustawienie rozgałęzień bocznych, dzieli owies uprawny na dwa typy: o wiesze chorągiewkowatej oraz o wiesze rozpierzchłej.Owies w Polsce uprawiany jest rzadziej niż inne zboża, z przeznaczeniem głównie paszowym oraz spożywczym (płatki owsiane).
Pszenica
Kategoria: Jedzenie
Najczęściej uprawiana roślina zbożowa w Polsce, głównie przeznaczana na wysokiej jakości mąkę oraz pasze.Gatunkiem najczęściej spotykanym na polskich polach jest Pszenica zwyczajna (Triticum aestivum ssp. vulgare) w licznych odmianach hodowlanych, jednakże należy wspomnieć również o innych, istotnych gatunkach tego zboża. Pszenica twarda (Triticum durum) uprawiana jest głównie w Stanach Zjednoczonych i Argentynie, a uzyskiwana z niej mąka używana jest przede wszystkim do wyrobu makaronu. Pszenica okrągłoziarnowa (Triticum aestivum ssp. sphaerococcum), bardzo odporna i mało wymagająca, uprawiana głównie na ubogich glebach w Indiach i Pakistanie.Pszenica jest zbożem najczęściej uprawianym na całym świecie, głównie przez wzgląd na swoją dużą plenność oraz wysoką jakość mąki. W hodowli uzyskuje się wiele różnorodnych odmian, przeznaczonych dla różnych warunków uprawy (pszenica o krótkiej lub długiej słomie, o dużej odporności na wyleganie, o różnych właściwościach mąki), jednak najważniejszym obecnie kierunkiem hodowli jest poprawienie jej odporności na szkodniki i choroby, a także zmniejszenie wymagań, co do nawożenia azotem. Jest sztucznie utworzonym mieszańcem międzyrodzajowym, powstałym by łączyć cechy plenne pszenicy z odpornościowymi żyta.Wciąż nie uzgodniono, kto pierwszy był twórcą pszenżyta (Triticale), wiadomo jednak, że utworzono je w połowie dwudziestego wieku w wyniku sztucznego zapylenia pszenicy pyłkiem żyta. Pierwotne formy tego zboża bardzo odbiegały od nadziei, jakie w nim pokładano. Miało ono bowiem być zbożem idealnym, łączącym w sobie wysoką jakość ziarna i dużą plenność pszenicy, z naturalną odpornością na szkodniki i trudne warunki środowiskowe żyta. Otrzymano zaś zboże o niskiej jakości ziaren, niewysokie, choć bardzo odporne.Dopiero na drodze dalszych krzyżowań i genetycznych ulepszeń otrzymano formy nadające się do uprawy i wytwarzające ziarno o zadowalających właściwościach.Obecnie do największych producentów pszenżyta należy Polska, Australia oraz kraje byłego ZSRR. Wciąż trwają prace nad ulepszaniem wartości wypiekowej otrzymywanej mąki, aby wkrótce można było przeznaczyć ją na cele spożywcze a nie, jak dotychczas, na cele paszowe. Duże nadzieje wiąże się tutaj z odmianami o zwiększonej ploidalności (okto- i heksaploidalnymi). Wciąż bardzo popularne w Polsce, zaczyna tracić na znaczeniu w uprawach na świecie. Cechuje je duża odporność na warunki środowiskowe.Najważniejszym gatunkiem uprawnym żyta jest żyto zwyczajne (Secale cereale), dzielące się na liczne podgatunki i odmiany botaniczne, z których najczęściej spotykaną jest żyto zwyczajne uprawne (Secale cereale ssp. cereale var. vulgare). Pozostałe gatunki i podgatunki spotykane są w uprawie bardzo rzadko, szczególnie w rejonach byłego ZSRR oraz jako chwasty upraw zbożowych w Azji Mniejszej.Zboże to występuje w formach ozimej i jarej, z których w Polsce uprawiana jest głównie forma ozima, ze względu na jej istotne miejsce w systemach zmianowania. Żyto krzewi się płytko, wytwarzając zazwyczaj cztery źdźbła boczne. Początkowo, zaraz po wschodach, młode rośliny wykazują znaczące zabarwienia antocyjanowe, które później zanika. Spośród roślin zbożowych żyto wytwarza najlepiej rozwinięty, bogaty system korzeniowy, który jest jednym z przystosowań do zimowania i warunkiem jego odporności na warunki środowiskowe.Żyto uprawiane jest w celach paszowych, spożywczych oraz browarniczych głównie we wschodnich krajach europejskich, także w Polsce.